Strój

1
Pałuczanka w tradycyjnym stroju z pocz. XX w.

Najstarsze znane informacje na temat ubioru pałuckiego pochodzą z końca XIX wieku. Strój zasadniczo zanikł po I wojnie światowej – najpierw męski (już od końca XIX w.), potem kobiecy. Obecnie tradycyjny strój pałucki jest używany tylko przez członków zespołów folklorystycznych i twórczynie ludowe przy okazji występów czy  kiermaszy.

Najbardziej charakterystycznym elementem kobiecego stroju pałuckiego były czepce. Mężatki w połowie XIX wieku nosiły czepce płócienne, a na początku XX wieku pojawiły się haftowane czepce tiulowe z początkowo krótkimi, a potem długimi wiązaniami – bandami. Świąteczny strój kobiecy składał się ponadto z białej płóciennej koszuli z haftem na stójce oraz mankietach, do której wkładano białą haftowaną kryzę. Dziewczęta nosiły granatowy lub czarny gorset z aksamitu lub wełny ze zdobieniami brzegów czerwoną, układaną  tasiemką. Stroju mężatki dopełniał: fioletowy, brązowy, granatowy, ciemnozielony lub czarny kabat z aksamitu lub wełny, wykończony na brzegach układanym w drobne fałdy materiałem. Najstarsze spódnice szyto z ciemnej pasiastej tkaniny wełnianej. Po I wojnie światowej spódnice zaczęto szyć także z materiałów fabrycznych w kolorach bordowym, zielonym, granatowym lub czarnym. Na spódnicę zakładano bawełniany fartuch w prążki, zazwyczaj czerwono-białe, z białym haftem na brzegach. Zdarzały się również fartuchy haftowane z białego tiulu. Używano też fartuchów wełnianych w drobne prążki – noszono je jako fartuch lub zarzucano na ramiona. Uboższym kobietom zastępowały wełniane chusty. Pod spodem noszono haftowane halki: płócienną - białą i flanelową – czerwoną, tzw. piekielnicę. Ozdobą stroju kobiecego były korale. Ze względu na mniejszą na ogół zamożność Pałuczanek korale były drobniejsze (tzw. sieczka) lub sztuczne.

Charakterystycznym elementem odświętnego stroju męskiego był czarny filcowy kapelusz (ryjok), ozdobiony czerwoną wstążką i bukiecikiem papierowych kwiatów. Inne części tego stroju to biała koszula, czerwona jaka (kamizelka z rękawami), granatowy kaftan bez rękawów, fałdowany z tyłu, czerwony pas, ciemne spodnie, wpuszczone w buty (kropusy), marszczone nad kostką.  Odzieżą wierzchnią była granatowa sukmana.

Z odświętnym pałuckim strojem kobiecym związany jest haft – jednokolorowy, biały; tylko wykończenie czerwonych halek ozdobione jest czarnym haftem. Haft występuje na czepcach, kryzach, halkach oraz fartuchach. Współcześnie haft ten jest nadal rozwijany, częściowo już w oderwaniu od stroju ludowego – wzory przenoszone są na współczesne obrusy, serwetki, bieżniki oraz bieliznę pościelową. Konkursy Szubińskiego Domu Kultury od 1963 roku znakomicie podtrzymują tradycję wykonywania haftu, zarówno na stroju, jak i na współczesnych formach.  Największym i najbardziej znanym ośrodkiem hafciarskim do II wojny światowej była Kcynia, gdzie najpiękniejsze czepce haftowały siostry  Łapczyńskie. Osobą zasłużoną dla haftu pałuckiego po II wojnie światowej była Klara Prillowa z Kcyni. Pierwsze kursy haftu pałuckiego w latach 1959-1961 w Kcyni prowadziła Halina Mikułowska z Muzeum Etnograficznego w Toruniu. Obecnie haftem pałuckim zajmuje się kilkadziesiąt hafciarek z Kcyni, Szubina, Barcina, Żnina, Wągrowca, Łabiszyna i innych miejscowości. Do najwybitniejszych hafciarek zaliczyć można: Jadwigę Czechowską (1904-1992), Martę Lutomską (1904-1995), Anielę Wełnińską (1916-1998). Obok nich wymienić można Lidię Kierejewską (*1955), Marię Ochał-Kwiatkowską (*1941), Krystynę Sarnowską (1947-2006), Zofię Dams (*1946), Klementynę Witucką (1905-1990), Czesławę Matwijów (*1926), Elżbietę Rokicką-Keller, Anielę Nogalską (1903-1993).

Kinga Turska-Skowronek

Drukuj Email