Nasze kujawsko-pomorskie

Samuel Bogumił Linde
Samuel Bogumił Linde
Samuel Bogumił Linde urodził się w Toruniu 11 lub 24 kwietnia 1771 r. Jego rodzina pochodziła ze Szwecji, z prowincji Dalekarlia. Ojciec Jan Jacobsen był mistrzem ślusarskim i rajcą miejskim, matka Anna Barbara Langenhann wywodziła się z Coburg. Linde odebrał staranną edukację w toruńskich szkołach: Szkole Nowomiejskiej i Gimnazjum Akademickim. Po ich ukończeniu pojechał do Lipska, gdzie studiował filologię i teologię. W 1790 r. udało mu się objąć wakującą posadę lektora języka polskiego, w 1792 r. obronił pracę habilitacyjną. Po trzecim rozbiorze Polski w 1793 r. zetknął się z emigrantami, którzy licznie przybyli do Drezna i Lipska. Linde z czasem zaczął z nimi współpracować i tłumaczyć na język niemiecki odezwy i druki polityczne, m.in. „O ustanowieniu i upadku Konstytucji 3 Maja”.

Po wybuchu insurekcji kościuszkowskiej znalazł się w Polsce jako emisariusz, następnie zaczął brać aktywny udział w powstaniu i związał się ze stronnictwem Hugona Kołłątaja. W latach 1795–1803 pracował dla Józefa Maksymiliana Ossolińskiego, gromadząc i segregując zbiory, które stały się zalążkiem Ossolineum – jednej z najważniejszych polskich bibliotek założonej w    1817 r. we Lwowie. Linde miał wówczas poparcie polskiej elity intelektualnej: Ignacego Potockiego, Adama Kazimierza Czartoryskiego, Tadeusza Czackiego. Od roku 1804 do 1847 mieszkał w Warszawie, został rektorem Liceum Warszawskiego (do jego uczniów należał m.in. Fryderyk Chopin), kierował Biblioteką Publiczną, był też członkiem Izby Edukacyjnej Księstwa Warszawskiego. Po 1815 r. był jednym z organizatorów Uniwersytetu Warszawskiego, na którym wykładał aż do zamknięcia uczelni w 1831 r. W 1835 r. poświęcił się bez reszty pracy naukowej i zrezygnował z życia publicznego. Zmarł w Warszawie 8 sierpnia 1847 r.

Największym dziełem Lindego jest „Słownik języka polskiego” wydany w 6 tomach w latach 1807–1814, a następnie po śmierci autora (1854–1860). Dzieło, które było wynikiem wieloletniej pracy z najdawniejszymi zabytkami polskiej literatury, składało się z około 60 tys. haseł i było pierwszą tego typu publikacją, która rozsławiła język polski w Europie. Dzięki słownikowi Linde został członkiem towarzystw naukowych w Warszawie, Pradze, Petersburgu, Getyndze, Wilnie, Berlinie, Królewcu, Paryżu, Kopenhadze. W 1844 r. władze Torunia nadały mu honorowe obywatelstwo miasta.

Bogusław Bogucki

---

O fotografii: Samuel Bogumił Linde
Portret ze zbiorów Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu.