Nasze kujawsko-pomorskie

Władysław Raczkiewicz
Władysław Raczkiewicz
Nazywany jest człowiekiem Wielkiego Pomorza – był ostatnim wojewodą pomorskim w Drugiej Rzeczypospolitej. Za jego rządów, w 1938 r., województwo pomorskie – ze stolicą w Toruniu - powiększono o obszar wschodnich i zachodnich Kujaw oraz ziemię dobrzyńską. Do historii przeszedł przede wszystkim jako pierwszy prezydent emigracyjnego rządu polskiego, powstałego po wybuchu drugiej wojny światowej. Raczkiewicz nie był związany rodzinnie z regionem kujawsko-pomorskim. Urodził się bowiem w odległej Gruzji w Kutaisi 28 stycznia 1885 r. Nie było to niczym nadzwyczajnym. Pod koniec XIX wieku wielu Polaków z zaboru rosyjskiego podejmowało pracę na terytorium całego imperium carskiego lub otrzymywało nakaz przymusowego osiedlenia się z dala od ziem polskich. W przypadku rodziny Raczkiewiczów w grę wchodził właśnie ten ostatni przypadek.

 

Ojciec przyszłego wojewody – prawnik Józef Raczkiewicz - był synem powstańca styczniowego, któremu po zakończeniu zsyłki nakazano osiedlić się na terenie Kaukazu. Sam Władysław rozpoczął swoją edukację w Twerze.

 

Następnie studiował najpierw matematykę a potem prawo na uniwersytetach w Petersburgu i Dorpacie (Juriew, a obecnie Tartu). Zmiany uczelni spowodowane były zaangażowaniem młodego Raczkiewicza w działalność niepodległościową. Został bowiem członkiem Ligi Narodowej „Zet”. Kontynuował działalność na rzecz niepodległości Polski w okresie I wojny światowej. Zasiadał w tym czasie m.in. w Naczelnym Polskim Komitecie Wojskowym.

Z chwilą odzyskania przez Polskę niepodległości rozpoczęła się kariera urzędnicza Raczkiewicza. Był m.in. delegatem rządu polskiego przy rządzie Litwy Środkowej, ministrem spraw wewnętrznych, wojewodą nowogródzkim, wileńskim, krakowskim. W międzyczasie pełnił funkcję marszałka Senatu. W dniu 16 lipca 1936 r. został mianowany wojewodą pomorskim. Jego wpływom w obozie sanacyjnym Pomorze zawdzięczało włączenie w swój skład 1 kwietnia 1938 r. terenów wschodnich i zachodnich Kujaw oraz ziemi dobrzyńskiej. Powstałe wówczas województwo pomorskie, nazywane potocznie Wielkim Pomorzem, objęło takie miasta jak Bydgoszcz, Grudziądz, Inowrocław, Toruń, Włocławek i Gdynia.

Po wybuchu wojny Raczkiewicz ewakuował się 5 września 1939 r. przez Rumunię do Francji. Tam 30 września 1939 r. objął urząd prezydenta RP. Pełnił go do swojej śmierci, która nastąpiła 6 czerwca 1947 r. w walijskim Ruthin. Pochowano go na cmentarzu w Newark obok jego politycznego przeciwnika, gen. Władysława Sikorskiego.

W dniu 25 października 2010 r. odsłonięto pomnik Władysława Raczkiewicza na Placu Teatralnym w Toruniu, przed wejściem do gmachu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Kujawsko-Pomorskiego.

Jarosław Kłaczkow

---

O fotografii: Władysław Raczkiewicz
Fotografia z 1939 r. - reprodukcja ze zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu.