Anna Wazówna

Anna Wazówna
Anna Wazówna urodziła się w 1568 r. w Szwecji – jej ojcem był król szwedzki Jan Waza, a matką Katarzyna Jagiellonka, córka Zygmunta Starego. Gdy w 1587 r. jej brat, Zygmunt, został wybrany na królem Rzeczpospolitej Obojga Narodów, Anna udała się wraz z nim do ojczyzny swej matki, gdzie dała się poznać jako osoba wykształcona, stanowcza i mająca duży wpływ na króla. Jeszcze w czasie pobytu w Szwecji, ok. 1580 r., Anna przeszła na luteranizm stając się gorliwą orędowniczką tego wyznania. Stało się ono przyczyną jej kłopotów po przybyciu do Polski – królewnę nazywano heretyczką i dążono do ograniczenia jej wpływu na Zygmunta III Wazę, który sprzyjał katolicyzmowi i zwalczał reformację. Naciski duchownych i katolickiej szlachty sprawiły, że Anna przebywała zwykle daleko od królewskiego dworu. W 1604 r. otrzymała od króla starostwo brodnickie, a w 1611 r. golubskie.

 

Odtąd zamki w Brodnicy i Golubiu stały się jej ulubionymi rezydencjami. Anna zakładała przy nich ogrody, w których hodowała kwiaty i zioła – z tych ostatnich sporządzała wyciągi i lekarstwa rozprowadzane wśród ubogich mieszkańców okolicy, którym często pomagała również zapewniając środki do życia. Królewna dobrze znała problemy ludzi chorych – cierpiała na nietypową chorobę kośćca (wgniecenie podstawy czaszki), powodującą dotkliwe dolegliwości, na które nie pomagały ówcześnie znane leki. Dowodem jej autentycznych zainteresowań botanicznych i medycznych było sfinansowanie przez królewnę wydania polskiego zielnika napisanego przez Szymona Syreńskiego (Syreniusza), który miał służyć pomocą lekarzom. Anna Wazówna miała jednak jeszcze szersze horyzonty – znała sześć języków, interesowała się muzyką (grała m.in. na organach) i teologią. Podległe jej starostwa stały się za jej życia azylem dla protestantów i migrantów ze Szwecji.

 

Anna do końca życia (1625) nie wyrzekła się protestanckiego wyznania. Skutkiem tego niemożliwy był jej pochówek w nekropolii polskich królów na krakowskim Wawelu. Ciało królewny spoczęło w sarkofagu, który tymczasowo ustawiono w piwnicach zamku w Brodnicy. Dopiero po jedenastu latach, w 1636 r., bratanek królewny, król Władysław IV Waza, zorganizował uroczysty pogrzeb Anny Wazówny w kościele NMP w Toruniu. Pochowano ją w specjalnie wzniesionym na ten cel mauzoleum z barokowym pomnikiem grobowym przedstawiającym leżącą królewnę.

Michał Targowski

---

O fotografii: Anna Wazówna
Wnętrze mauzoleum królewny Anny Wazówny w kościele NMP w Toruniu (1636) z wyrzeźbioną w alabastrze postacią królewny. Fotografia ze zbiorów Urzędu Miasta Torunia.

Drukuj Email