Nasze kujawsko-pomorskie

Ciekawostki krajoznawcze

W VI w. na terenie miejscowości znajdowała się wczesnosłowiańska osada, a później gród. W pierwszej połowie XIII w. miejscowość przeszła z własności kościelnej na prywatną i znalazła się w rękach rodu Leszczyców. W 1311 r. pojawiła się pierwsza pisemna wzmianka o wsi zwanej z łacińska Ecclesia Lapidae lub Koszczol (Kościół). W wyniku małżeństwa Dobrochny Leszczyckiej z Januszem Ogończykiem z Kutna, wojewodą inowrocławskim, powstała gałąź Ogończyków Kościeleckich, która przyjęła później nazwisko rodowe Kościeleckich od nazwy wsi. Ród w XIV i XV w. osiągnął status możnowładczy i stał się jednym z największych na Kujawach. W 1442 r. miejscowość uzyskała przywilej lokacyjny. Spadek znaczenia familii w drugiej połowie XVI w. był jedną z przyczyn upadku miasta i utraty przez nie praw miejskich. Parafia kościelecka była macierzystą dla prymasa Józefa Glempa.

Kościelec Kujawski. Renesansowy nagrobek Kościeleckich. fot. Włodzimierz Bykowski
Kościelec Kujawski. Renesansowy nagrobek Kościeleckich. fot. Włodzimierz Bykowski

Obiekty krajoznawcze: We wsi stoi romański kościół św. Małgorzaty z XII w. ufundowany przypuszczalnie przez Mieszka III Starego. W średniowieczu parafia była jedną z najbogatszych w biskupstwie kujawskim, a w 1488 r. świątynię podniesiono do rangi kolegiaty. Budowla stanowi ciekawe połączenie architektury różnych epok. Czasy romańskie reprezentuje korpus nawowy, prezbiterium, przesklepiona krzyżowo empora i wieża ze schodami. W późnym średniowieczu rozbudowano świątynię w stylu gotyckim. Przed 1559 r. do kolegiaty dobudowano ufundowaną przez Kościeleckich renesansową kaplicę św. Barbary zaprojektowaną przez wybitnego włoskiego architekta, Giovanniego Battistę di Quadro, którego dziełem jest także ratusz w Poznaniu. W latach 1861-1862 dobudowano od północy kaplicę św. Jana Ewangelisty (obecnie Serca Jezusowego), która kopiowała założenia architektoniczne kaplicy św. Barbary. W 1894 r. nawę przykryto neogotyckim sklepieniem sieciowym. Wnętrze kościoła skrywa cenne wyposażenie z wielu epok, w tym późnogotycka rzeźba Chrystusa Ukrzyżowanego. Najciekawszym elementem wystroju jest renesansowy nagrobek o układzie piętrowym Jana i Janusza Kościeleckich z 1559 r. Reszta wystroju świątyni jest manierystyczna, barokowa i XIX-wieczna. Świątynię i przykościelny cmentarz otacza mur z późnorenesansową bramą. Ponadto we wsi znajduje się późnoklasycystyczny pałac z 1849 r. z rozległym parkiem wzniesiony na planie wydłużonego prostokąta, obecnie restaurowany (własność prywatna).

W.B.